تبلیغات
سوغات کاشان(گلاب ناب محمدی قمصر) - قمصر پایتخت گل و گلاب ایران
گلاب اعلاء وناب دو آتیشه محمدی قمصر کاشان
قمصر پایتخت گل و گلاب ایران

گل محمدی از هر حیث گونه‌ای متعلق به ایران است. در تعیین محدودة مكانی و زمانی ایجاد و توسعة این كشت و گلابگیری در ایران و در گشته می‌توان گفت: تولید و كاربرد این محصول از زمانهای دور و قبل از اسلام و در اقصی نقاط كشور رواج داشته است. به نحوی كه گل و گیاهان گل دار، چه خوراكی و چه دارویی همواره بخش بزرگی از پزشكی بومی ایران بوده است. سنگ نگاره‌های ستبر تخت جمشید نمادی گویا از فرهنگ نام آشنای مهرورزی و دوست داشتن گل و گیاه بر سینه دارد.

در این باره كتاب جامع قانون در طب از شیخ‌الرئیس ابوعلی سینا بازگو كنندة نكات ارزنده‌ای است. این كتاب كه حدود 1000 سال قبل نوشته شده است (370-428 ه.ق.) در مجلدهای مختلف آن مكررا جهت درمان امراض مختلف بر استعمال گل خشك یا گلاب و حتی دیگر عرقیات تاكید شده است. طبق نظر عموم متخصصان، قمصر خاستگاه دیرین گل و گلاب است. دربارة سابقة تاریخی این محصول در قمصر، به علت محیط ناآرام آن، سابقه‌ای طولانی در دست نیست. اما بر اساس یك دیدگاه در عصر ملك شاه سلجوقی كه مسجد میان‌ده قمصر ساخته می‌شد و از محراب گچبری آن هنوز بخش عمده‌ای پابرجاست، نمایندة یكی از اتابكان روم شرقی از دامنه‌های كوه اسبی قمصر مقداری گل سرخ خودرو با خود به شهر دمشق كه آن روزها داماسكوس خوانده می‌شد می‌برد و در آنجا پرورش داده می‌شد. دلیل این ادعا در حال حاضر اطلاق نام داماسك رز یا رزاداماسنا در فرهنگ لاتین و در زبان كشورهای انگلیسی زبان به گل سرخ ایران می‌باشد.

نكتة قابل توجه در این زمینه تامل در شیوة گلابگیری در قمصر است. زیرا اگرچه تقطیر و تولید عرقیات در ایران قدمتی بس طولانی دارد، فلسفة بكارگیری دستگاه‌های سنتی گلابگیری قمصر بیانگر پویشی جدید در این صنعت، تولید محصول در حجم زیاد و با هدف تجاری است. در حالی كه قبل از آن با دستگاههای تقطیر تنها مقدار محدودی برای درمان تولید می‌شده است.

از دیگر اسناد موجود دربارة گل و گلابگیری در قمصر وجود سفرنامة شاردن سیاح فرانسوی است كه در دوران صفویه نگاشته است. وی در جلد سوم سفرنامه‌اش هنگام عبور از كاشان به معجزة عرق بیدمشك اشاره می‌كند و در ادامة سفرش به طرف اصفهان از راه قهرود بعد از عبور از سد شاه عباسی (شیخ بهایی) آورده است: در اوایل خردادماه بود و گلها هنوز نشكفته بودند. این به همان گلهای محمدی منطقه كه در اوایل خردادماه می‌شكفند اشاره دارد.

وی در جلد چهارم سفرنامه‌اش ذیل بخش نوشیدنی‌ها، عنوان قابل توجهی به نام یك رقم شگفت‌انگیز در صادرات آورده، سپس بطور مفصل به عرقیات نختلف و نحوة تولید و كاربرد انها اشاره می‌كند. همچنین از خواص گل و صنعت گلابگیری در ایران آن روز بحث كرده شرح مبسوطی از فرایند شهد و خواص گلاب دارد. نكتة مهم این است كه وی می‌نویسد: از این شربت مطبوع به سرتاسر مشرق زمین صادر می‌شود و كشتی‌هایی كه كاملا انباشته از آن است به صوب هندوستان عزیمت می‌كنند.

این همه بیانگر رونق فوق‌العادة این صنعت در دوران گذشته نسبت به وضعیت كنونی است و این كه چقدر این صنعت در منطقه و كشور رواج داشته، كه با توجه به وضعیت حمل و نقل و عدم دسترسی‌های آن دوران، در این سطح وسیع به عنوان یك كالای عمدة صادراتی در عرصة تجارت خارجی مطرح بوده است. دیگر منبعی كه در این باب به نكاتی اشاره دارد فرهنگ دهخدا است. این مطلب در سالهای 37-1337 ه.ش. نگارش شده است و اشاره دارد: محصول عمدة قصبة قمصر گل محمدی، سیب‌زمینی، انواع میوه‌های سردسیری و مختصر باغات است. در فصل بهار و موسم برداشت گل، عطر گلهای قصبه از چند كیلومتری به مشام می‌رسد. در آن موقع حدود هفتاد كارگاه گلاب و عطرگیری دایر می‌گردد و مصرف روزانة هر كارگاه تقریبا 500 كیلوگرم گل است و گلاب و عطر آن در تمام نقاط كشور معروف است.

در هر صورت صنعت گلابگیری در تمام دوره‌های زمانی گذشته رواج داشته به شكل وسیعی تولید می‌شده حتی صنایع جنبی آن نظیر مسگری، شیشه‌سازی و وسایل بسته‌بندی آن نیز در كنارش رواج داشته است. از نظرگاه تولید و فروش محصول نیز بیشتر به خارج از منطقه صادر می‌شده است و بدین علت بر خلاف اغلب صنایع دستی در طول تاریخ و به خصوص در دوران معاصر توانسته است كه جایگاه خود را در عرصة بازار مصرف حفظ كرده روز به روز بر كمیت و كیفیت خود بیفزاید به گونه‌ای كه در این زمینه انواع عرقیات گیاهی و دارویی نیز بدان اضافه گردیده است.

از دیگر تبعات این تحولات نفوذ و گسترش این صنعت به روستاهای پیرامون قمصر و حتی به دیگر استانهای كشور در دهه‌های اخیر است. به نحوی كه طبق نظر اهالی روستاهای بخش قمصر، از سال 1310 به بعد گل محمدی برای كشت به این روستاها راه یافت و از سال 1336 به بعد برخی گلابگیران حرفه‌ای قمصر به علت قیمت نازل گل این روستاها دستگاههای خود را در آنجا دایر نمودند. البته پس از چندی با مشخص شدن كیفیت پایین محصول گل این روستاها روند مذكور متوقف شد. اما در این روستاها در اثر این عمل و عوامل دیگر گلابگیری سنتی به سبك قمصر فراگرفته شد و رواج یافت و تاكنون گسترش یافته است.

علت این همه تاكید بر گلاب قمصر مرغوبیت فوق‌العاده گل تولیدی قمصر بوده و این به سبب شرایط طبیعی ویژة قمصر است. چه در گذشته و چه در امروز بهترین و عالیترین محصول گل و گلاب و طلای معطر با عیار بسیار بالا كه دقیقا منطبق با استانداردهای آن می‌باشد محصول آب و خاك و اقلیم این سازمان است. در كنار این عامل اساسی، روش سنتی گلابگیری قمصر را باید حاصل هنر، ذوق، سلیقه، پشتكار و ابتكار مردم آن دانست. مردمی كه با الهام از فرهنگ اراده و سابقة درخشان نظام اجتماعی خویش آن را پرورانیده و توسعه داده‌اند. از این رو باید برای تجارب ارزشمندی كه طی سالیان دراز در این مسیر كسب كرده‌اند ارزش‌گذاری نمود.

در یك چشم‌انداز كلی عمدتا كشت گل محمدی در اكثر كشورهای جهان و همچنین در اكثر استانهای ایران رواج دارد. البته استان اصفهان در كشور مقام اول را دارا می‌باشد. در این استان نزدیك به 90 درصد گل تولیدی در شهرستان كاشان كاشت می‌شود. با این وصف نسبت تولید گل این شهرستان یعنی 2500 تن در سال در مقایسه با 14000 تن گل تولیدی در كل كشور رقم قابل توجهی نیست. طبق آمار موجود در مجموع اراضی زیر كشت گل محمدی در كل شهرستان كاشان بین 700 تا 800 هكتار می‌باشد كه این اراضی اغلب در سكونتگاهها و آبادیهای بخش كوهستانی شهرستان كاشان واقع شده شایان ذكر است این مراكز به نوعی تا دهه‌های اخیر در محدودة سیاسی بخش قمصر واقع بوده است.

در حال حاضر سهم شهر قمصر از كل اراضی گلستان به عنوان خاستگاه تاریخی و كانون اصلی این صنعت 70 تا 100 هكتار می‌باشد.

آنچه دربارة قمصر و كیفیت گل محمدی آن می‌دانیم بیشتر محدود به كیفیت گلاب ناب است. در صورتی كه اساسی ترین تركیبی كه موجب اشتهار این محصول شده است میزان فوق‌العادة اسانس گل قمصر است. البته در اینجا شایان ذكر است كه اسانس با عطر تفاوت دارد بدین معنا كه عطر بخش پارافینی اسانس می‌باشد. در این خصوص به نقل از متخصصان این امر آمده است: در سالهای 1354-1352 خورشیدی كارشناسان بلغاری كه روی گل سرخ محمدی بررسی می‌كردند دریافتند كه گل سرخ محمدی قمصر در سنجش با نمونه‌های همگون در دیگر نقاط كشورمان از كیفیت چشمگیر و برتر برخوردار است. از همین روصنایع یشرفته عطرسازی جهان، به ویژه كسورهای اروپایی ـ كه از فناوری های گسترده و بالایی برای تبدیل آن به فراورده عطر بهره‌مندندـ به كاربرد اسانس عطر گل محمدی قمصر روی آورده‌اند؛ به گونه‌ای كه همه ساله مقدار زیادی اسانس تولیدی به وسیله كشورهای اروپایی از ایران خریداری می‌شود. این زمینه( كیفیت اسانس قمصر) سبب گشته تا عطر و گلاب قمصر از دیرباز همانند فرآورده نامی ماندگار بماند.

با این مقدمه ابتدا جهت شناخت دقیق اسانس قمصر، كلیاتی در خصوص مفهوم، ماهیت و استانداردهای اسانس ـ بر اساس موازین مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایرانـ آورده می‌شود.
با توجه به تمام تحولات مثبت و منفی كه از گذشته تا كنون در كمیت و كیفیت این صنعت روی داده است در موقعیت كنونی بر اساس مطالعات انجام شده در شهر قمصر 700 دستگاه گلابگیری سنتی وجود دارد كه البته حدود 250 دستگاه آن به شكل نیمه فعال یا خاموش است. بدین ترتیب 458 دستگاه گلابگیری كاملا فعال داریم و از مجموع 981 خانوار دائم موجود در شهر بیش از 172 خانوار دارای كارگاه گلابگیری فعال هستند و این كارگاهها بصورت جزئی از واحد مسكونی و در بطن زندگی خانوار اداره می‌شود.

آخرین مطالب
   
 
 
 
/cb:loop_blog_category title=td width=div class=div style= style=br title=span